سنایی
ابوالمجد مجدود بن آدم متخلص به سنایی شاعر و عارف بزرگ و نامدار نیمهٔ دوم سده پنجم و نیمهٔ اول سدهٔ ششم هجری است. وی در سال ۴۶۳ یا ۴۷۳ هجری قمری در غزنین دیده به جهان گشود. چنانچه ازشعر سنایی برمیآید او به تمام دانشهای زمان خود آگاهی و آشنایی و در برخی تبحر و استادی داشته است. وی در سال ۵۲۵ یا ۵۳۵ هجری قمری در سن ۶۲ سالگی درگذشت. از آثار وی غیر از دیوان قصیده و غزل و ترکیب و ترجیع و قطعه و رباعی، مثنویهای وی معروف و بدین قرارند: مثنویهای حدیقةالحقیقه، طریق التحقیق، کارنامهٔ بلخ، سیر العباد الی المعاد، عشقنامه و عقلنامه. سه مکتوب و یک رسالهٔ نثر نیز به وی نسبت دادهاند.
-
بخش ۱ - فصل فی بیان سبیلالسعادة والطریق المستقیم
-
بخش ۲ - فی شکایة اهل الزمان
-
بخش ۳ - فیالمعذرة والتقصیر
-
بخش ۴ - فیالحقیقة والطریقة
-
بخش ۵ - در دانستن آنکه آخرت به از دنیاست
-
بخش ۶ - حکایت
-
بخش ۷ - فی مثالب شعراء المدّعین
-
بخش ۸ - فی مثالب المنحولین
-
بخش ۹ - فی ذکرالعوام و اهل السوق والجهال
-
بخش ۱۰ - در ذمّ عوام و بازاریان و جهال گوید ذکر مساوی العوان للخواص نفع عام
-
بخش ۱۱ - فی مذمةالاعداء و نصیحةالاولیاء
-
بخش ۱۲ - اندر خویشان گوید فیمذمة الارقاب که: الاقارب عقارب، والاخ فخ، والعمّ غمّ، والخال وبال، والختن محن
-
بخش ۱۳ - اندر مذمّت برادران گوید
-
بخش ۱۴ - اندر مذمّت خواهران گوید
-
بخش ۱۵ - حکایت هزل
-
بخش ۱۶ - اندر مذمّت فرزند گوید
-
بخش ۱۷ - اندر مذمّت دختر گوید
-
بخش ۱۸ - فی مذمّة الختن
-
بخش ۱۹ - اندر مذمّت عمّ گوید
-
بخش ۲۰ - اندر مذمّت خال گوید
-
بخش ۲۱ - اندر خویش لشکری گوید
-
بخش ۲۲ - ذکر انواعالشهوات علی بعضها تحریض و علی بعضها تمریض اندر صفت شهوات و در حق غلام باره گوید
-
بخش ۲۳ - در معنی زناشویی گوید
-
بخش ۲۴ - حکایت و مثل
-
بخش ۲۵ - التمثیل فیالمطایبة بطریق الهزل
-
بخش ۲۶ - اندر مذمّت خویش صوفی گوید
-
بخش ۲۷ - حکایة فیالتّمثّل الصوفی
-
بخش ۲۸ - اندر قرابت فقیه گوید
-
بخش ۲۹ - حکایت و ضربالمثل
-
بخش ۳۰ - حکایت
-
بخش ۳۱ - اندر صفت مرائی و قرّاء و سالوس گوید
-
بخش ۳۲ - در حق پارسایان گوید
-
بخش ۳۳ - در صفت جاهجویان و زر طلبان و درویشان صورت گوید
-
بخش ۳۴ - در حق کسی گوید از بزرگان غزنین
-
بخش ۳۵ - در مثالب علوی زرمدی گوید
-
بخش ۳۶ - در هجو شعراء بد گوید
-
بخش ۳۷ - اندر هجو حکیم طالعی گوید
-
بخش ۳۸ - دیگری را گوید
-
بخش ۳۹ - در مذمّت خدمت مخلوق گوید
-
بخش ۴۰ - التمثّل فیالقناعة و ترک الحاجة
-
بخش ۴۱ - حکایت
-
بخش ۴۲ - در مذمّت طبیبان جاهل گوید
-
بخش ۴۳ - در مناقب اطباء عالِم گوید قالالنّبی صلیاللّٰه علیه وسلّم فی شأنهم العلم علمان علمالابدان و علمالادیان
-
بخش ۴۴ - تفصیل العلل و هی خمسون نوعا
-
بخش ۴۵ - فی تفصیل العلل و بیانالامراض
-
بخش ۴۶ - در طبیبان نادان گوید
-
بخش ۴۷ - در صفت منجّم حاذق و منافق و تمثیل اصحاب دعوی به غیر معنی فی بطلان احکام النجوم و صفة هیئةالفلک و واضع هذاالعلم، قال النبّی علیهالسّلام: النجوم حق و احکامها باطل، و قال علیهالسّلام: من آمن بالنجوم فقد کفر، و قال علیهالسّلام: تعلموا منالنجوم ماتعرفون به ساعات اللیل والنهار، و قال امیرالمؤمنین علیبن ابیطالب علیهالسّلام: تعلموا بالنجوم فانه علم من علومالنبوة و قالاللّٰه تعالی: والسماء ذاتالبروج، والشّمس والقمر بحسبان
-
بخش ۴۸ - فی صفة الافلاک
-
بخش ۴۹ - فی صفةالسّعد والنّحس منالکواکب السبعة
-
بخش ۵۰ - در بیان طبایع چهارگانه
-
بخش ۵۱ - در صفت بروج دوازدهگانه
-
بخش ۵۲ - در شرف و وبال و صعود و هبوط کواکب گوید
-
بخش ۵۳ - فی تسویة البیوت
-
بخش ۵۴ - التمثیل فی احوال المنجّم الجاهل عندالملک العالم
-
بخش ۵۵ - صفة مقادیر ابروج والکواکب السیّارة
-
بخش ۵۶ - در حق مردم و آدمی گوید